Shokrinia
Shokrinia
آموزش - خبرنگاری

آموزش خبرنگاری مقدماتي

 رسول شكري نيا


بخش اول: خبر

 


چه خبر؟

هر روز، پس از سلام بارها اين جمله ميان ما و دوستانمان رد و بدل مي شود بدون اين كه بدانيم با اين كار از طرف مقابل مي خواهيم به ما خبري بدهد.

بي گمان اگر در پاسخ دوستانمان بگوييم.

(امروز صبحانه خوردم.)

اين پاسخ براي او جذابيتي ندارد.

ولي اگر بگوييد صبحانه قورباغه خوردم.خبري حيرت انگيز است.اوست ما ناخودآگاه،بدنبال خبري تازه و شنيدني و جذاب بوده است.

همين نياز به خبر و علاقه انسان به خبرهاي جالب،باعث بوجود آمدن روزنامه ها براي اطلاع رساني شده است.

خبرچيست؟

ارايه يك تعريف از خبر مشكل است و تعريفهاي مختلفي كارشناسان از خبر ارايه كرده اند؛اما تاكيد بر چند عامل مثل نو بودن،جالب بودن. وعيني و واقعي بودن را مي توان به عنوان نقاط مشترك بيشتر تعريف ها به شمار آورد.

بيان رويداد تازه به نحوي اي كه براي گروه كثيري از مردم جذابيت داشته باشد.

ارزش هاي خبري چيست؟

معيار گزينش رويداد است.

طبيعتا، هر رويدادي داراي يم ارزش يا مجوعه اي از ارزشهاي خبري است و همين ارزشها در مرحله انتخاب رويداد،روزنامه نگاران را وا مي دارند تا از ميان ميليونها رويداد فقط تعداد مشخصي را برگزيند.

1-   دربرگيري:رويدادي داراي ارزش خبري در برگيري است كه بر تعداد فراواني از افراد جامعه تاثير گذار باشد.و اطلاع يافتن از آن براي افراد بيشتري جالب و مهم باشد.

2-     شهرت:اشخاص،اشياء و نهادهايي كه داراي شهرت هستند،از ارزش خبري برخوردارند.

3-     درگيري:شامل برخورد افكار و نظرها و آرا و درگيري ميان گروهها،علتها،حيوانات با يكديگر و يا طبيعت است.

4-     اخبار سرقت،جنايت،تصادف،حوادث طبيعي،جنگ،اعتصاب يا سوء استفاده مالي،جدال سياسي،مناظره و ...

160 كشته،250 هزار آواره

پرز:بمباران جنوب لبنان را ادامه مي دهيم

در حال كشمكش محور اصلي خبر روزنامه را تشكيل مي دهد.

4- استثناء و شگفتي:اگر يك نفر سگي را گاز بگيرد،خبر است اما اگر سگي فردي را گاز بگيرد خبر نيست.اين نوع رويداد به علت غير عادي بودن و عجيب و استثنايي بودن آن از ارزش خبري برخوردار است.مي توان مثلا به پيدا كردن اثاري از يك تمدن بسيار قديمي يا يافتن اسكلت موجودي ناشناخته كه در دوران ما قبل تاريخ مي زيسته و ...اشاره كرد.


دختر 7 ساله استراليايي خلبان شد

5-   بزرگي،فراواني تعداد و مقدار:هر چه تعداد و مقدار زيادتر باشد،ارزش خبري بالاتر است. مرگ 100 نفر بر اثر يك تصادف از مرگ 30 نفر در يك تصادف ديگر از بخت بيشتري براي گزينش و تبديل به خبر،برخوردار مي شود.

6-   مجاورت (معنوي و جغرافيايي)مخاطبان رسانه ها ترجيح مي دهند كه ابتدا از خبرهاي مربوط به (مجاورت جغرافيايي) يا از اخبار كسان و جاهايي كه از نظر فرهنگي،عقيدتي،اجتماعي و... با آنها احساس نزديكي و مشاهبت مي كنند مثل اخبار مربوط ايرانيها در هر كجاي جهان باشند و يا اخبار اماكن مقدس مذهبي كه در كشورهاي دور و نزديك قرار دارند و ... (مجاورت معنوي)

7-   تازگي:دانستن اينكه رويداد در چه وقت به وقوع پيوسته است. در جهان رقابتهاي خبري از اهميت ويژه اي برخوردار است.مي گويند:روزنامه مثل نوزادي است كه در همان روز تولد جان مي سپارد.)بنابراين روزنامه اي از لحاظ خبري موفق تر است كه حاوي اخبار تازه تر و عبارت ديگر حاوي اخبار به هنگام باشد.

امام آمد،شاه رفت

بعضي از كارشناسان منفي گرايي را هم از ارزشهاي خبري دانسته اند.مراد از منفي گرايي اين است كه خبر بد،خبر خوب است.و همين برداشت است كه جوهره اصلي نگاه خبرگزاريهاي غربي را به جهان سوم نشان مي دهد.

 

عناصر يا اركان خبر

اگر ارزشهاي خبري به اخبار شكل مي دهند(عناصر خبري) اخبار را به نمايش مي گذارند عنصرهاي تشكيل دهنده عناصر خبر عبارتند از:

كه who ؛ شهرت:چه كسي در پيدايش رويداد دخالت داشته است.

چه what ؛ در برگيري شگفتي و فراواني

كجا where ؛ اين عنصر محل وقوع رويداد را نشان مي دهد.

چه وقت(when) ؛ تازگي خواننده بايد از زمان وقوع رويداد (گذشته،حال و آينده) اطلاع داشته باشد.

چرا(why) ؛ اين عنصر علت وقوع رويداد و انگيزه بوجود آمدن آن را بيان مي كند.

چطور(how)؛ جنبه هاي تحليل و توصيف رويداد را تيين مي كند.

همانطور كه مي دانيد دو عنصر چرا و چطور ارزش تحليلي دارند زيرا خواننده نمي داند كه رويداد چرا و چطور به تحقق پيوسته است.

پس مي توان گفت كه اين نكته،امري طبيعي است كه روزنامه نگاران تلاش مي كنند تا از عناصر مناسب خبري براي جذب خواننده استفاده كنند و لذا اين عناصر مناسب را در تيترها و آغاز خبرها مي برند.

عنصر مهمي كه روزنامه نگاران به تشخيص خود از ميان عناصر خبري انتخاب مي كنند و آغاز خبر (ليد) يا{چكيده مطلب} به كار مي گيرند تا خواننده را به خواندن خبر ترغيب كنند،عنصر جذاب(Feature)ناميده مي شود.

پروانه زرين روي شاخ گاو نشست

 


(ليد)خبر


شم حرفه اي براي انتخاب عنصر جذاب و كاربرد آن در نخستين پاراگراف(ليد)اهميت شايان توجهي دارد.

ليد در زبان انگليسي به معني (هدايت و راهنمايي است)

در حقيقت، پاراگراف اول خواننده را به خواندن متن خبر،هدايت(ترغيب) مي كند يا او را از خواندن خبر باز مي دارد.

(ليد)چكيده مهمترين بخش خبر است.نگارش ليد خبري خوب، كاري بسيار مهم است. خبرنگار بايد فورا خواننده را در جريان مهمترين قسمت رويداد قرار دهد.

اگر ليد مهمترين مطلب يك رويداد را به روشني بيان كند،احتمال اينكه خواننده خبر را بخواند زيادتر است.در گذشته رسم بود كه ليد خبر به تمام سؤالهاي مربوط به عناصر خبر(News Element) (كه؟كجا؟كي؟چه؟چرا؟چگونه؟)پاسخ دهد. اما امروز تنها به چند عنصر در ليد پاسخ داده مي شود و مابقي اطلاعات در پاراگرافهاي بعدي مي آيد.

هنگام تهيه ليد بايد موارد زير را در نظر داشت

*كدام يك از نكته هاي واقعه از ديگري مهمتر است؟

*تغيير جديد رويداد چه خبر است؟

*چگونه مي توان با كمترين كلمه ها بهترين ليد را نوشت؟

     براي نوشتن ليد كوتاه مي توان دستورالعمل زير را مي توان به كار بست:

1-پرهيز جدي از كلي گويي و مبهم نويسي در ليد؛

2-اجتناب از آوردن مطالب خيلي جزئي؛

3- پرهيز از شروع ليد با زمان و مكان، مگر اينكه اين دو عنصر نقشي كاملا كليدي در خبر داشته باشند؛

 

دمشق و بيروت در سكوت

5-اگر قرار است كه اسم شخصي در ليد بيايد،اين كار فقط در صورتي مجاز است كه خواننده با خواندن آن نام بتواند قيافه فرد مورد نظر را مجسم كند.در صورتي كه چنين اطميناني وجود ندارد،مي توان به جاي اسم،از ذكر شخصيت فرد استفاده كرد.

قذافي پاسخ مي دهد:چرا از آمريكا اجازه بگيريم

 

6-اگر خبر مربوط به (امروز)است، واژه امروز در ليد- و نه در آغاز آن- گنجانده شود. درآداب روزنامه نگاري خبر بدون منبع سنديت ندارد و اهميت منبع به حدي است كه پيوسته سطر اول خبر را به آن اختصاص مي دهند.

مثال  (پاريس- .خبرگزاري فارس)

در ميان روزنامه نگاران امروز چهار سبك مرسوم است.

1-     سبك هرم وارونه (lnverted pyramid)

2-     سبك تاريخي با مقدمه (chronological sryle)

3-     سبك تاريخي با ليد(combination style)

4-     سبك پايان شگفت انگيز(surprise ending)


سبك هرم وارونه:

در سبك هرم وارونه قاعده هرم حاوي جذاب ترين و در بسياري از مواقع مهمترين بخش خبر است و نوك آن بخش انتهايي حاوي كم اهميت ترين بخش هاي ماجراست.

در واقع در سبك هرم وارونه مطالب با توجه به ميزان اهميت آنها از بالا به پايين تنظيم مي شوند.

سبك هرم وارونه به 2 منظور يا 5 منظور مورد استفاده قرار مي گيرد.

1-     شيوه طبيعي نقل وقايع: چنانچه مردم در خبردهي به يكديگر از اين شيوه و سياق پيروي مي كنند.

واردات پيازآغاز شد

2-   مشخص شدن سريع تكليف خواننده با متن كه خواننده به محض خواندن پاراگراف نخست، اگر تمايلي به خواندن موضوع حس كند،بقيه مطلب را خواهد خواند بدين ترتيب وقت او تلف نخواهد شد.

3-     باتوجه به اينكه اصل مطلب در پاراگراف اول (ليد،چكيده مطلب)مي آيد كار تيتر زدن(جمله هدايت كننده به سوي خبر) هم آسان مي شود.

4-   اگر به دليل تراكم مطلب قرار باشد كه از متن خبر كاسته شود،حذف پاراگراف هاي بعدي كه حاوي مطالب كم اهميت ترند،امكان پذير است.

5-   سبك هرم وارونه به سبب اختصار و ايجازي كه دارد جاي كمتري در روزنامه مي گيرد بدين ترتيب جاي ساير خبرها باز شده و اين موضوع به تنوع مضموني روزنامه كمك مي كند ضمن اين كه خبرهاي طولاني،خوانندگان كمتري دارند.


معايب سبك هرم وارونه:

1-     خواننده چون اصل مطلب را در پاراگراف نخستين خبر خوانده است ممكن است از مطالعه بقيه خبر منصرف شود.

2-     آنچه در پاراگراف اول(ليد) است دوباره در خبر تكرار مي شود.

3-     خبرنگار به خاطر قدرت مانوري كه اين سبك از نظر جابجايي عناصر خبري به او مي دهد، قادر به اعمال نظر مي شود.

 

كاربرد سبك هرم وارونه:

روزنامه نگاران معمولا از سبك هر وارونه براي تنظيم خبرهاي مربوط به سمينارها، سخنراني ها و اخبار روز مره بهره مي گيرند.

 

آسيا در كام ماهواره فرو مي رود



سبك تاريخي:


در سبك تاريخي بر خلاف سبك هرم وارونه مطالب به همان صورتي كه به لحاظ زماني تحقق يافته اند در قالب خبر ارائه مي شوند.

مزيت سبك تاريخي:

1-   در اين سبك روزنامه نگار به داوري نمي پردازد و كاري به اين ندارد كه كدام خبر يا بخش ماجرا مهم تر است تا آن را در پاراگراف نخست(ليد) خبر ارائه كند. بنابراين در سبك تاريخي تا حدود زيادي از اعمال نظر خبرنگار جلوگيري مي شود.

2-     برخلاف سبك هرم وارونه، مطلب به شيوه كامل تري ارائه مي شود.

معايب سبك تاريخي

1-   سبك تاريخي هم ليد خاص خود را دارد كه به صورت مقدمه به تارك خبر قرار مي گيرد اما به اين دليل كلي بودن بيش از حد نمي توان آن را ليد ناميد.

2-     اين سبك خلاقيت و نوآوري نويسنده و خبرنگار را به ورطه نابودي مي كشاند.

3-     به علت طولاني بودن، مشكل تراكم مطلب، همواره وجود خواهد داشت.

4-     در سبك تاريخي صفحه بندي و تهيه ماكت دشوار مي شود.

5-     سبك به علت طولاني بودن خواننده را خسته مي كند و در نتيجه خواننده ميل كمتري براي خواندن ادامه مطلب دارد.

 

سبك تاريخي با ليد:


همانطور كه از نام اين سبك پيداست اين سبك تلفيقي از دو سبك هرم وارونه و سبك تاريخي است و براي پوشش دادن به خبرهاي شهري و حادثه اي از جذابيت بسيار بالا برخوردار است.

سبك تاريخي با ليد در بسياري از مواقع شانه به شانه داستان مي زند:راوي دارد، تضاد مي آفريند، زوايه ديد، صحنه پردازي، فضا، رنگ، آهنگ و ريتم دارد.

تفاوت سبك تاريخي با ليد با سبك تاريخي با مقدمه:در سبك تاريخي به جاي مقدمه بايد(ليد يا همان چكيده مطلب خبر)بيابيد و متن هم مانند سبك تاريخي به همان صورتي كه اتفاق افتاده است به رشته تحرير درآيد.

 

اين جنگ نيست،قتل عام مسلمانان است


 تيتر

تيتر از دشوار ترين كارهاي روزنامه نگاري و بخش مهمي از توان حرفه اي خبرنگاريا نويسنده مطلب است.

در تنظيم تيتر تلاش مي شودخبر به موجزترين شكل ممكن اعلام گردد اما اصلا قرار نيست بيان فشرده و موجز خبر، روشني و وضوح آن را از ميان ببرد.

 

نقش تيتر:

1-   ترغيب خوانندگان به خواندن خبر( تعيين وزن و اهميت خبر با توجه به درشتي و ريزي قلم تيترو يا بالا و پايين قرار دادن آن در صفحه كه به تعيين الويت خبرها كمك مي كند.

2-     تفكيك مطالب مختلف از يكديگر

3-     كمك به زيبايي و تنوع مطالب و صفحات

مشخصه تيتر خوب:

الف- هدايت خواننده به سوي خبر

ب- كوتاهي و اختصار

ج- استفاده از واژه هاي رسا

د- روشن و دقيق بودن

ه- پرهيز از جملات سؤالي و منفي

و- استخراج شدن از ليد

ز- شروع نكردن تيتر با قيد زمان و مكان (به جز در موارد استثناء)

ح- پرهيز از شكستن واژه ها در تيتر

ط- فعل داشتن

ي- و...


رسول شکری نیا
Shokrinia
Shokrinia
 
ا Copyright © 2013 Shokrinia.ir All rights reserved ا

طراحی و تولید: گروه نرم افزاری ترنج